के हो भारतमा तहल्का मच्चाइरहेको ‘कक्रोच जनता पार्टी’ ?

नयाँ दिल्ली । इन्टरनेट र सामाजिक सञ्जालको शक्तिले परम्परागत राजनीति र स्थापित व्यवस्थालाई कसरी चुनौती दिन सक्छ भन्ने एउटा नयाँ र अनौठो उदाहरण छिमेकी देश भारतमा देखिएको छ। नेपाल र बंगलादेशमा हालै भएका युवा नेतृत्वका आन्दोलनहरूले सडक तताइरहेका बेला, भारतमा भने सडकमा नउत्रिकनै एउटा ‘डिजिटल विद्रोह’ सल्किरहेको छ। यस विद्रोहको नाम राखिएको छ – कक्रोच जनता पार्टी (सीजेपी)।

कुनै भौतिक कार्यालय, परम्परागत झण्डा, वा स्थापित संगठन बिना नै इन्टरनेटको दुनियाँबाट आँधीझैँ उठेको यो अभियानले अहिले भारतका ठूला-ठूला नेता र दलहरूलाई सोच्न बाध्य बनाएको छ। दिनभर अनलाइनमा बसेर व्यवस्थाको आलोचना गर्ने र बेरोजगार तथा अलमलमा परेका युवाहरूलाई लक्षित गरी सुरु भएको यो मञ्चले अहिले भारतीय राजनीतिक वृत्तमा ठूलो खलबली मच्चाएको छ।

इतिहास र पृष्ठभूमि: न्यायालयको एउटा टिप्पणीबाट जन्मिएको पार्टी

यो डिजिटल आन्दोलनको बीउ कुनै राजनीतिक मञ्चबाट होइन, बरु देशको उच्च न्यायालयको एउटा कोठाबाट रोपिएको थियो। यसको श्रेय भारतका प्रधानन्यायाधीश सूर्यकान्तलाई जान्छ।

एक सार्वजनिक कार्यक्रममा असन्तुष्ट युवाहरूलाई लक्षित गर्दै प्रधानन्यायाधीश कान्तले टिप्पणी गरेका थिए:

“केही युवाहरू साङ्ला (कक्रोच) जस्तै हुन्छन्, जो जागिर पाउँदैनन् र सामाजिक सञ्जालमा बसेर प्रणालीमाथि आक्रमण गर्छन्।”

न्यायालयको यही अपमानजनक भनाइलाई युवाहरूले प्रतिवादको हतियार बनाए। बोस्टन विश्वविद्यालयमा जनसम्पर्क (Public Relations) पढिरहेका ३० वर्षीय युवा अभिजीत दिपकेले प्रधानन्यायाधीशको सोही व्यङ्ग्यलाई आत्मसात् गर्दै प्रतिकात्मक रूपमा ‘कक्रोच जनता पार्टी’ को घोषणा गरिदिए। स्थापित प्रणाली र जनताको आवाज नसुन्ने शासकहरूका विरुद्ध यो नाम हेर्दाहेर्दै एउटा ठूलो डिजिटल विद्रोहको रूपमा परिणत भयो।

वर्तमान स्थिति: ठट्टाबाट सुरु भएको लहर, स्थापित नेताहरूको आकर्षण

कुनै समय आम आदमी पार्टी (AAP) को सामाजिक सञ्जाल टोलीमा स्वयंसेवीका रूपमा काम गरेका अभिजीतले सुरु गरेको यो अभियान अहिले एउटा बलियो अनलाइन शक्तिका रूपमा स्थापित भइसकेको छ।

• फलोअर्स र सदस्य संख्या: हाल यस अभियानको इन्स्टाग्राममा ४ लाख २० हजारभन्दा बढी फलोअर्स र १ लाखभन्दा बढी सक्रिय सदस्यहरू जोडिसकेका छन्।

• स्थापित राजनीतिकर्मीहरूको चासो: सुरुमा एउटा सामान्य ठट्टा र मजाकका रूपमा हेरिएको यो लहरमा अहिले महुआ मोइत्रा र कीर्ति आजाद जस्ता भारतका स्थापित सांसदहरूले समेत आबद्ध हुने इच्छा देखाइसकेका छन्।

• अन्तर्राष्ट्रिय चर्चा: यस अनौठो डिजिटल विद्रोहले विश्वप्रसिद्ध अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूको समेत ध्यान खिच्न सफल भएको छ।

यो दलको कुनै एउटा केन्द्रीय नेता वा कमान्डर छैन। मोबाइल बोक्ने र वर्तमान प्रणालीसँग असन्तुष्ट बन्ने हरेक सचेत युवा नै यस अभियानको मुख्य संवाहक बनेका छन्। जात, धर्म र क्षेत्रको राजनीतिमा आफ्नो भोट ब्याङ्क सुरक्षित ठान्ने भारतका स्थापित राजनीतिक दलहरू अहिले यो अदृश्य र प्रविधिमा आधारित शक्तिसँग डराउन थालेका छन्।

भौतिक आन्दोलनभन्दा फरक: ‘बौद्धिक र व्यङ्ग्यात्मक सीमा रेखा’

बाहिरबाट हेर्दा धेरै विश्लेषकहरूले यस अभियानलाई नेपाल र बंगलादेशका नयाँ पुस्ताका राजनीतिक आन्दोलनसँग जोडेर हेरेका छन्। तर, ‘कक्रोच जनता पार्टी’ का संस्थापकहरूको दाबी भने फरक छ।

उनीहरूका अनुसार नेपाल र बंगलादेशका आन्दोलनहरू सडकमा उत्रिएर व्यवस्था नै परिवर्तन गर्ने भौतिक विद्रोहहरू थिए। तर, सीजेपी कुनै सत्ता परिवर्तन वा हिंसात्मक आन्दोलन होइन। यो त स्थापित राजनीतिको अहंकार, न्यायालयको दमनकारी सोच र झुटा आश्वासनहरूका विरुद्ध प्रविधिको प्रयोग गरेर कोरिएको एउटा बौद्धिक र व्यङ्ग्यात्मक सीमा रेखा मात्र हो। यो सडकको लडाइँ नभएर इन्टरनेटको माध्यमबाट शासकहरूको चेतना झकझकाउने एउटा नौलो डिजिटल प्रयास हो।

चुनौती र भविष्य

साङ्लो (कक्रोच) यस्तो जीव हो, जसलाई जतिसुकै दबाउन वा सिध्याउन खोजे पनि यो जुनसुकै कुनाकाप्चाबाट पनि जीवितै निस्कने अनौठो क्षमता राख्छ। युवाहरूले पनि आफूलाई त्यही जीवको रूपमा प्रस्तुत गर्दै शासकहरूलाई चुनौती त दिएका छन्, तर स्पष्ट नीति र मार्गचित्र बिना यो अभियान कति दिन टिक्ला भन्ने प्रश्न पनि उत्तिकै बलियो छ।

सडकमा नउत्रिने र ठोस राजनीतिक संगठन नबनाउने यो डिजिटल आक्रोश केवल इन्टरनेटको रमाइलोमा मात्र सीमित हुने हो वा यसले भारतीय राजनीतिमा कुनै वास्तविक परिवर्तन ल्याउने हो, त्यो भने हेर्न बाँकी नै छ।