नेपालको आन्तरिक हवाई क्षेत्र पछिल्लो समय भरपर्दो सेवाभन्दा पनि अनिश्चितता र सास्तीको केन्द्र बन्दै गएको छ।
विशेषगरी, नेपालको जटिल भौगोलिक बनावट र क्षणभरमै परिवर्तन भइरहने मौसमका कारण उडान तालिकाहरू प्रभावित हुनु यहाँको नियमित प्रक्रिया जस्तै बनेको छ। काठमाडौँस्थित त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलको एउटै धावनमार्गबाट अन्तर्राष्ट्रिय र आन्तरिक दुवै उडानहरू सञ्चालन गर्नुपर्ने बाध्यताले गर्दा धेरैजसो समय आन्तरिक उडानहरू ’होल्ड’ मा बस्नुपर्ने वा ढिलो हुने अवस्था सिर्जना हुन्छ।
यसले गर्दा अधिकांश आन्तरिक उडानहरू नियमित रूपमा ढिलो हुनु अब एक सामान्य प्रक्रिया जस्तै भइसकेको छ, जसले यात्रुहरूको महत्त्वपूर्ण समय र पूर्व–निर्धारित कार्यतालिकालाई तहसनहस बनाइदिने गरेको छ। खराब मौसम र भौगोलिक चुनौतीलाई प्राविधिक बहाना बनाइए पनि, मुख्य समस्या एयरलाइन्सहरूको ’व्यापारमुखी’ मानसिकता र सूचना प्रवाहमा देखिएको चरम लापर्बाही नै हो। उडान ढिलाइ हुँदा यात्रुहरूलाई अग्रिम जानकारी गराउनुको सट्टा विमानस्थलको साँघुरो प्रतिक्षालयमा घण्टौँसम्म गुमराहमा राख्नुले उपभोक्ताको अधिकारमाथि सिधै प्रहार गरिरहेको देखिन्छ।
त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलको एकल धावनमार्गको दबाब र पूर्वाधारको अभावलाई मात्र दोष दिएर नियामक निकाय र निजी विमान कम्पनीहरू उम्किन मिल्दैन। आजको प्रविधिको युगमा, जहाँ सूचना एक ’क्लिक’ को भरमा विश्वभर पुग्छ, नेपालका आन्तरिक एयरलाइन्सहरूले यात्रुलाई उडान ढिलाइबारे समयमै जानकारी दिन नसक्नु केवल प्राविधिक असफलता मात्र नभई व्यवस्थापकीय संवेदनहीनताको पराकाष्ठा हो।
यदि एयरलाइन्सहरूले वास्तवमै यो समस्या समाधान गर्न चाहेका हुन्थे भने, विमानस्थलमा हुने अस्तव्यस्तता र भिडभाडलाई धेरै हदसम्म कम गर्न सकिन्थ्यो। बिहानैदेखि मौसम बिग्रिएको वा धावनमार्गमा समस्या भएको थाहा हुँदाहुँदै पनि यात्रुहरूलाई विमानस्थलसम्म बोलाएर घण्टौँ कुराउनुले उनीहरूको समय, श्रम र मानसिक स्वास्थ्यमाथिको ठूलो खेलबाडलाई झल्काउँछ। इन्टरनेट र मोबाइल एपहरूको सुविधा हुँदाहुँदै पनि यात्रुहरूलाई ’रियल–टाइम’ सूचना नदिनुले नेपाली हवाई क्षेत्र अझै पनि पुरातन र अपारदर्शी कार्यशैलीमा जकडिएको प्रस्ट पार्छ।
यस अव्यवस्थाको पछाडि केवल ’खराब मौसम’ वा ’धावनमार्गको चाप’ लाई मात्र दोष दिएर एयरलाइन्सहरू उम्किन मिल्दैन। मुख्य समस्या उत्तरदायित्वको अभाव र फितलो नियमनमा छ। जबसम्म उडान ढिलाइ हुँदा यात्रुले भोग्नुपर्ने सास्तीको आर्थिक र कानुनी भार एयरलाइन्सले बेहोर्नु पर्दैन, तबसम्म उनीहरूले आफ्नो सूचना प्रणाली सुधार्ने तत्परता देखाउने छैनन्।
विमानस्थल व्यवस्थापन र एयरलाइन्सबीचको कमजोर समन्वयले यात्रुलाई एउटा बन्धक जस्तो बनाइदिएको छ। यात्रुलाई सही सूचना दिनु केवल सेवा मात्र होइन, यो उनीहरूको मौलिक अधिकार हो। डिजिटल रूपान्तरणको कुरा गरिरहँदा, एउटा सामान्य ’एसएमएस’ वा ’नोटिफिकेसन’ मार्फत जानकारी दिन नसक्नुले हाम्रो हवाई प्रशासन र निजी कम्पनीहरू कति पछाडि छन् भन्ने कुराको तितो यथार्थलाई उजागर गर्दछ।
अर्को विडम्बनापूर्ण कुरा त के छ भने, लगभग सबै निजी एयरलाइन्सका आफ्नै भव्य वेबसाइटहरू त छन्, तर ती केवल ’शो–पिस’ जस्तै बनेका छन्। अहिलेको डिजिटल युगमा वेबसाइटको मुख्य काम नै यात्रुलाई ताजा र सही सूचना दिनु हो। यदि एयरलाइन्सहरू साँच्चै जिम्मेवार भइदिएको भए, उनीहरूले हरेक १५–१५ मिनेटमा आफ्नो वेबसाइटमा उडानको अवस्था ’अपडेट’ गर्न सक्थे। यसले गर्दा यात्रुले घरबाट निस्कनुअघि नै आफ्नो उडान ढिलो भएको जानकारी पाउन सक्थे र विमानस्थलमा गएर कुर्नुपर्ने बाध्यता हट्ने थियो।
तर, अधिकांश नेपाली एयरलाइन्सका वेबसाइटहरूमा उडान तालिका ’स्टाटिक’ वा पुराना हुन्छन्। प्रविधिमा लाखौँ खर्च गर्ने कम्पनीहरूले एउटा सामान्य ’लाइभ फ्लाइट स्टाटस’ पेजलाई अपडेट राख्न नसक्नु उनीहरूको व्यवस्थापकीय लापर्बाहीको पराकाष्ठा हो। यदि वेबसाइटलाई प्रभावकारी रूपमा प्रयोग गर्ने हो भने विमानस्थलको आधा भिड र अन्योल त्यसै कम हुने थियो। तर, यात्रुको सुविधाभन्दा पनि औपचारिकतामा मात्र सीमित हुनुले हाम्रो हवाई क्षेत्रको डिजिटल प्रणाली कति खोक्रो छ भन्ने कुरा प्रस्ट पार्छ।
